“ประชาภิบาล” : การทดลองปกครองตนเองระดับท้องถิ่นในรูปแบบ municipality (เทศบาล) ในสมัยรัชกาลที่ 7

                                                                                    

            พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินีโปรดการเสด็จประพาสชายทะเลหัวหินมาแต่เมื่อยังมิได้เสด็จขึ้นครองราชสมบัติ ซึ่งทรงทราบดีว่าหัวหินขาดแคลนน้ำจืด ดังนั้นเมื่อเสด็จขึ้นครองราชย์ได้ไม่นาน พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงโปรดเกล้าฯ ให้ตราพระราชบัญญัติการจัดสภาบำรุงสถานที่ทะเลฝั่งตะวันตก พุทธศักราช ๒๔๖๙ เพื่ออนุวัตรตามแนวพระราชดำริให้ประเทศปกครองในระบอบประชาธิปไตยในภายหน้า “สภาบำรุงฯ” จึงเป็นการทดลองปกครองตนเองระดับท้องถิ่นในรูปแบบ municipality หรือ “ประชาภิบาล” (ภายหลังเรียกว่า “เทศบาล” ) “ให้ราษฎรได้รู้จักเข้าควบคุมกิจการท้องถิ่นด้วยตัวเองก่อนที่เขาจะพยายามควบคุมราชการแผ่นดินโดยผ่านทางรัฐบาล”

        พร้อมกันนั้นมีพระราชประสงค์สร้างที่ประทับส่วนพระองค์พระราชทานสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี โปรดให้หม่อมเจ้าอิทธิเทพสรรค์ กฤดากร ผู้อำนวยการศิลปากรสถานแห่งราชบัณฑิตยสภาเป็นสถาปนิก โดยใช้พระราชทรัพย์ส่วนพระองค์จากพระคลังข้างที่ โปรดเกล้าฯ ให้ใช้ชื่อว่า “สวนไกลกังวล”

         เนื่องจากทรงตั้งพระราชหฤทัยสร้างพระราชทานแด่สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี จึงมีตราสัญลักษณ์ประจำพระองค์ “เมฆรัศมี” รูปแสงพระอาทิตย์ส่องผ่านเมฆขาวประดับตกแต่งหลายแห่ง

        วังไกลกังวลมีลักษณะสถาปัตยกรรมแบบสเปนที่ดัดแปลงให้เหมาะสมกับภูมิอากาศร้อนชื้นของไทย เป็น “บ้าน” ที่มีความภูมิฐานแต่อ่อนโยนมากกว่าพระราชวังใหญ่โตและเคร่งครัดในระเบียบแบบแผน เมื่อแล้วเสร็จสมบูรณ์ประกอบด้วยพระตำหนักที่ประทับ ตำหนักเจ้านาย เรือนหลวง พระราชทานนามคล้องจองกันว่า เปี่ยมสุข ปลุกเกษม เอิบเปรม เอมปรีดิ์ และท้องพระโรงนามว่า ศาลาเริง

       พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ประกอบพระราชพิธีคฤหมงคลขึ้นพระตำหนักเปี่ยมสุข ระหว่างวันที่ ๑๐-๑๑ เมษายน พุทธศักราช ๒๔๗๒ มีการแสดงดนตรีไทย ดนตรีสากล และการแสดงรีวิวเป็นงานรื่นเริงในหมู่พระประยูรญาติและข้าราชบริพารผู้ใกล้ชิด

        พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินีโปรดเสด็จแปรพระราชฐานไปประทับวังไกลกังวลเป็นนิจ เพราะทรงสำราญพระราชหฤทัยท่ามกลางอากาศบริสุทธิ์ของชายทะเลหัวหิน ทั้งนี้พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงสั่งราชการจากวังไกลกังวลอีกด้วย